Mobbing. Skąd się bierze i do czego prowadzi?

Czym jest mobbing

Mobbing oznacza zachowania agresywne wobec drugiej osoby, stosowanie przemocy psychicznej, w tym zastraszanie, nękanie, prześladowanie. Słowo ‘mob’ oznacza po angielsku tłum, a mobbing rozumiany jest jako naciskanie jednego osobnika przez grupę. Osobnik zaczyna się izolować, a w efekcie kończy się to śmiercią. Etnolog Konrad Lorentz zaobserwował to zjawisko wśród grupy ptaków. Użył pojęcia mobbing określając w ten sposób agresywne zachowania zwierząt wobec pojedynczego osobnika. Natomiast Heinz Leymann, psychiatra, obserwując swoich pacjentów i pytając o ich środowisko pracy wprowadził pojęcie mobbingu w relacjach ludzkich. Uznał, że po okresie co najmniej 6 miesięcy stosowania mobbingu wobec jednostki zaczynają pojawiać się u niej problemy ze zdrowiem psychicznym.

W Polsce pojęcie mobbingu wprowadzono do Kodeksu pracy w 2004 roku. Zgodnie z art. 943 par. 2 mobbing to “działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników”.

Osobą dopuszczającą się mobbingu może być zarówno pracodawca, jak i przełożony, współpracownik lub podwładny.

Zachowania świadczące o mobbingu

Najczęstszymi metodami, które są wykorzystywane przez jednostkę stosującą mobbing są zachowania naruszające pozycję zawodową pracownika, jak i godzące w dobre imię jednostki, a mogą to być:

  • podważanie kompetencji pracownika,
  • przerywanie wypowiedzi, ignorowanie,
  • ciągłe przenoszenie stanowiska pracy,
  • nieustanne przydzielanie nowych zadań, często przewyższających kompetencje pracownika lub będących poniżej kwalifikacji pracownika,
  • nieprzyznawanie jakichkolwiek zadań bądź obowiązków,
  • odbieranie przydzielonych wcześniej obowiązków,
  • zlecanie bezsensownych zadań,
  • nieprzekazywanie pracownikowi informacji,
  • izolowanie pracownika od zespołu, np. niezapraszanie na spotkania, zebrania, wyjścia integracyjne, imprezy,
  • poniżanie pracownika,
  • utrudnianie realizacji obowiązków,
  • zastraszanie, np. grożenie utratą pracy, stałe, negatywne, a nawet wulgarne uwagi, przemoc fizyczna, nieuzasadniony krzyk, krytyka, agresja wobec pracownika,
  • działania skierowane w dobre imię pracownika: plotkowanie, wyśmiewanie pasji, zainteresowań, życia prywatnego, sytuacji pracownika,
  • upokarzanie pracownika,
  • szerzenie nieprawdziwych informacji nt. pracownika,
  • opowiadanie niestosownych żartów,
  • obraźliwe gesty,
  • publiczne krytykowanie,
  • nadmierna kontrola;

Kontekst, czyli co sprzyja mobbingowi?

Jakie czynniki sprzyjają pojawieniu się mobbingu w miejscu pracy?

Po pierwsze, usposobienie. Co prawda, nie ma ani osobowości “sprawcy”, ani “ofiary”, ale każdy z nas ma swoją jasną i ciemną stronę, a to jak się zachowujemy często uwarunkowane jest przez sytuację i inne czynniki, np. autorytety. Jednakże pewne cechy osobowościowe wpływają na to, że możemy stać się “sprawcą” lub “ofiarą” mobbingu. “Sprawcy” to często osoby, które mają potrzebę nadmiernej kontroli, wysoki stopień neurotyczności, zaniżone bądź zawyżone poczucie własnej wartości. Natomiast osoby poszkodowane często są bardzo pracowite i wrażliwe. Są młode albo pow. 50 roku życia, bez układów bądź w szczególnej sytuacji życiowej: mają kredyt, inne trudności, problemy. Czasami mobbingu doświadczają osoby, które odkryły jakieś nieprawidłowości w firmie.

Po drugie, funkcjonowanie i kultura organizacyjna. Duża liczba zatrudnionych wpływa na brak informacji o tym, co się w firmie dzieje. Również hierarchia, brak sprecyzowanych zakresów obowiązków, niejasne zasady komunikacji. Zachowaniom nieetycznym sprzyja także brak informacji o zasadach przyznawania premii, awansu czy otrzymywania podwyżek.

Po trzecie, impuls wywoławczy. Czasami zaczyna się od konfliktu, a kolejne wydarzenia są efektem domina. I chociaż początkowo sytuacja wydaje się niegroźna, częstotliwość staje się coraz większa, doprowadzając do zachowań agresywnych, takich jak np. dręczenie psychiczne.

Skutki mobbingu

Osoba, która doświadcza mobbingu czuje się ośmieszona, poniżona, i taki też jest cel mobbera. Chodzi o odizolowanie pracownika, zmniejszenie jego samooceny, pewności siebie i wyeliminowanie z zespołu. Pracownik czuje się niedoceniany, odczuwa napięcie, stres, traci chęci do pracy, motywację.
Boryka się z lękami oraz poczuciem wyizolowania, zmniejsza się jego poczucie przydatności zawodowej. Pojawia się fobia społeczna, osoba zaczyna bać się ludzi, traci poczucie zaufania i bezpieczeństwa. Często stan pogłębia się, następuje nasilenie napięcia i obaw przed utratą stanowiska, pogorszenie stanu zdrowia, a w efekcie często depresja.

Mobbing to także negatywne skutki dla całej firmy. Poza absencją chorobową, spadkiem motywacji do pracy, zmniejszeniem zaangażowania oraz wydajności pracowników, którzy doświadczają mobbingu, w firmie może dojść do dużej fluktuacji kadr, zmniejszenia zaufania oraz pogorszenia atmosfery w organizacji. Mobbing dotyka nie tylko osoby mobbowane, ale także osoby, które są obserwatorami zjawiska. Wśród nich także może dojść do pogorszenia wydajności oraz zmniejszenia zaangażowania w pracy. Tam gdzie jest mobbing można spodziewać się mniejszej kreatywności wśród pracowników.

Osoba, która mobbuje może nie mieć świadomości, że to robi. Ale to jej nie zwalnia z odpowiedzialności. Wiedza na temat zjawiska mobbingu jest niezwykle istotna. Przyczynia się bowiem do ograniczania zagrożenia związanego z istnieniem mobbingu w pracy, a tym samym wystąpienia jego negatywnych skutków. Warto podkreślić, że pracodawca, który nie reaguje na zachowania mobbingowe w swoim zakładzie pracy, przyczynia się do pogorszenia wizerunku swojej firmy, nie tylko w oczach pracowników i potencjalnych kandydatów, ale także klientów.

Do poczytania i obejrzenia:

Obraz: Free-Photos z Pixabay

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.